– Mange spør meg om oppskrifta for å bli 100 år

Haldor er fødd på Borgarøya. Her forvalta bestefaren hovudhuset på øya, og i 1926 kom Haldor til verda i andre etasje i det gamle huset.

Otto Holmås døypte Haldor. Haldor var den første Holmås som blei døypt etter at han kom til Ulstein sokn. Haldor blei døypt første juledag 1926.

Fire år seinare fekk han selskap av tvillingsøstrene Elsa og Bodil. Dei blei fødde i nyehuset, som blei reist i 1928, litt lenger vest på øya. Foreldra heitte Alv og Jacobine Osnes. Alv var son til Hans B. Osnes, medan Jacobine, med pikenamnet Hatløy, kom frå Hatløya. Haldor hugsar godt omstenda rundt tvillingfødselen.

– Far hadde ein skyssbåt, og med denne køyrde vi opp til Vik for å hente jordmora. Det var stas å få vere med far på dette ærefulle oppdraget, fortel Haldor.

Dette er eitt av dei tidlegaste minna han ber med seg. Det var jordmor Hatlemark som tok imot dei to velskapte tvillingsøstrene. Borghild Hatlemark var jordmor i Ulstein kommune i heile 40 år, frå 1916 til 1956. Ho var ei kvinne med stort engasjement og spela ei viktig rolle i lokalsamfunnet, både gjennom helselag, husmorlag, misjonsarbeid og politikk.

Den gamle handelsstaden Borgarøya ligg idyllisk til i skjergarden ved Ulsteinvik. Namnet vitnar om ei lang historie og kjem av at det har vore «borgarar» her sidan tidleg på 1600-talet. Hovudhuset på øya er frå 1700-talet, og her var det fast handel fram til 1880-åra. Etter 1920 blei staden nytta til bustadføremål, før Ulstein kommune tok over eigedommen i 1983.

Det er stor skilnad på flo og fjøre på våre kantar. Ein ynda leikeplass då Haldor budde på Borgarøya, var fjøra. I seks–sjuårsalderen, etter ein varm og travel sommardag i fjøra, la han seg på ein stein og sovna. Då floa kom, drog ho han utover. Heldigvis kom søskenbarnet Håkon Sandvik han til unnsetning og drog han i land.

Barndommen var prega av båtlivet. Haldor fortel at dei levde mest i færingen heile tida.

– Vi blei godt kjende rundt både Borgarøya og Hatløya, seier Haldor.

Han kan enno, i sitt hundrande år, risse opp alle namna på holmar og skjer, slik som P-holmen, Floholmane, Sneingen, Boholmen, Skarveskjeret, Grisholmane, Gulskjeret, Grønholmen og Skeisfludene.

I barndomen rodde Haldor og familien heile vegen frå Borgarøya til Håheim. Då rodde dei forbi Straumane og Botnavika, vidare gjennom Dragsundet og Kjeldsundet, før dei sette kursen mot Håheim.

Der budde tante Gunvor og onkel Ludvik, med Håheim til etternamn. Dei kalla henne tante «Gunna». Når dei kom fram etter den lange roturen, stod ho ofte i døra med eit kvitt forkle på magen.

– Vi såg fram til desse turane, sidan vi fekk leike med søskenborna våre – og ikkje minst fordi vi var svært glade i alle dei gode kakene ho laga, seier Haldor.

Gunvor og Ludvik flytta seinare til Ulsteinvik, der dei flytta inn i nytt hus i 1952, nedanfor Sunnmøre ungdomsskule. Når Haldor i vaksen alder reiste heim i feriane, var han alltid innom tante “Gunna” og onkel Ludvik.

– Ho var ei eineståande tante, og ho kalla meg «Gullet sitt» heile livet. Gunvor levde til ho vart 103 år, seier Haldor.

Foreldra bygde eige hus litt lenger vest på Borgarøya i 1928. Her budde familien fram til 1939. Krevjande tider gjorde at dei måtte selje huset og flytte opp til Vik. Då var Haldor om lag 14 år gammal og tok til ved Ulsteinvik folkeskule. Fram til då hadde han gått på skulen på Hatløya, med Ole Vik som lærar. I Ulsteinvik fekk han Karl Alme som lærar.

Krigen kom til Noreg når Haldor var tenåring. Krigen prega kvardagen lite for Haldor. Han fortel at han hadde ein god kamerat i Harald Hatløy, som òg kom frå Hatløya. Harald busette seg også i Ulsteinvik.

Det var Arthur Hatløy som overtok huset til familien i 1939. Han budde der fram til tidleg på 1950-talet. Då fekk han tomt med Oluf Saunes og flytta huset dit. Huset står framleis på Saunes.

Tidleg i krigsåra fekk Haldor jobb for Vikebladet. I 1929 blei Vikebladet starta av hr. Johs. H. Thorkildsen. Innehavaren av avisa, Johs. H. Thorkildsen, var sjølv redaktør. Thorkildsen bad Haldor om å krevje inn abonnementspengar.

– Eg sykla til Flø og tok til å krevje inn pengane ytst ute. Eg trur abonnementet den gongen kosta 50 øre, men det gjekk seint med innkrevjinga, for alle baud meg inn på kaker, fortel han.

Ei kort tid arbeidde Haldor med å selje Aalesunds Avis, som var konkurrent til Sunnmørsposten. Sistnemnde avis var tidlegare knytt til partiet Venstre, medan Aalesunds Avis var ei konservativ avis. Men salet vart ingen suksess. Avisa, som blei grunnlagd i Ålesund i 1917, fekk aldri skikkeleg fotfeste. Eigarar og redaktørar skifta ofte, og utgivinga blei stansa i periodar.

Haldor arbeidde òg i sykkelverkstaden til AU i Fredheimkjellaren. Sommaren 1941 blei han dreng på Gåsneset hos syskenparet Adolf og Anna Ulstein. Adolf var lungesjuk og hadde nedsett arbeidsevne.

– Mykje arbeid låg på meg, og eg fekk lære mykje. Same sommaren gjekk eg for presten. Det var sjømannsprest Sverre Nilsen frå Bergen som var presten min. Eg gjekk til og frå sentrum.

Frå 1942 til 1944 tok Haldor realskulen og hadde Judith og Thorvald Bjørndal som lærarar. Johan Sæter var òg ein av lærarane. I 1945 blei Haldor dreng på nytt, denne gongen hos Helga og Ole Ulstein i Ivagarden på Ulstein. Faren til Ole var den kjende indremisjonsmannen Anton Ulstein.

Haldor opplevde barndommen og ungdomstida på Borgarøya og i Ulsteinvik som trygge og gode. Utan skjerming og tilrettelegging frå styresmaktene måtte ungane bruke eiga fantasi for å finne nye fritidsaktivitetar. Nokre av aktivitetane kunne nok verke kraftige, men dei var ikkje redde for å få skrubbsår. Heime hos han var det til tider lite pengar, men foreldra var fornuftige og nøysame, og dei visste å ta godt vare på både mat og klede. Difor leid dei inga naud.

Haldor som ung mann.

Haldor hadde tankar om å ta gymnas i Volda, men økonomien sette ein stoppar for ei slik utdanning. Broren Asbjørn hadde derimot, under krigen, utdanna seg til telegrafist, tent i marinen og gått mellom anna i konvoitrafikk. Det gjorde inntrykk. Inspirert av broren søkte Haldor radioskulen i Horten i 1946 – og kom inn. Plikttenesta gjennomførte han i Oslo, der han var fram til 1947.

Derfrå engasjerte Haldor seg vidare i militæret og blei plassert på ulike stader rundt om i landet. Han var åtte år i Trondheim før han til slutt enda opp på Kjeller ved Lillestrøm, i Flyvåpenet. Arbeidet innebar mykje reising, noko som etter kvart blei vanskeleg å kombinere med familieliv og kvardag. Difor valde Haldor å gå inn som lønningssekretær i Dyno Industrier.

Her gjekk han gradene og blei etter kvart lønningssjef. Haldor arbeidde ved Dyno Industrier i 32 år og fekk Noregs Velmedalje for «lang og tru teneste». Han var òg med på å starte fagrørsla NOFU (Noregs Funksjonærforbund), der han var leiar for foreininga i mange år.

I 1949 gifta Haldor seg med Ruth Lien frå Gudbrandsdalen. Saman fekk dei tre born – to jenter, Torill og Hilde, og ein gut, Tore. Ruth døydde i 2006, etter knappe 60 års ekteskap.

Haldor har ikkje høgare utdanning utover realskulen, men han har teke ei rekkje fagkurs.

– Eg har i løpet av livet lært meg å lytte til andre, og på den måten fått med meg mykje god lærdom og kunnskap, seier Haldor. – Eg har også vore innom dataalderen. Den første datamaskina kjøpte eg då eg var 80 år gammal. Seinare blei det både laptop og iPhone. Eg likar å følgje med i tida. Internett brukar eg til å halde kontakt med vener og familie, og ikkje minst til gjeremål innan bank og offentlege tenester. Eg er sjølvsagt på Facebook.

Haldor har fleire gonger leika med tanken om å flytte heim att. Ein gong kom han så langt at han tok kontakt med Ulstein Mek. Verksted for å høyre om arbeid, men den gongen var det dessverre ingen jobb å få. Etter kvart slo røtene seg fast i Lillestrøm.

Likevel har interessa for Ulstein, Hatløy og Borgarøya alltid vore der. Ho har følgt Haldor gjennom heile livet. Når han var heime, tok han alltid turen innom Borgarøya og Hatløya, og fekk då òg besøkt barndomskameraten Asbjørn Hatløy.

Haldor kikar ofte på det tidlegare omtalte biletet av Ulsteinvik og gler seg over den formidable utviklinga bygdebyen har hatt sidan han vaks opp her, ytst i havgapet. Gjennom alle desse åra har han følgt utviklinga tett, og han synest det Idar Ulstein og Ulstein Mek. Verksted har fått til, er imponerande.

Det sterke organisasjonslivet han opplevde i oppveksten, og den djupe fellesskapstanken, tok han med seg vidare til Austlandet. Haldor har heile livet vore ein samfunnsbyggjar til beste for fellesskapet, med ei rekkje verv – mellom anna innan bustadbyggelag, Landsforeininga for hjarte- og lungesjuke, representantskap i sparebank, ulike heiderutmerkingar og æresmedlemskap. I tillegg har han vore både kasserar og trenar for aldersbestemte lag i Lillestrøm FK, og engasjert seg i skulemusikken, for å nemne noko.

– Eg har ikkje drive aktiv idrett sjølv, men har følgt godt med Hødd i alle år, og dei siste åra også Karsten Warholm, seier Haldor. – Eg synest både han og familien framstår som fantastiske menneske.

Haldor er fast abonnent på både Vikebladet og Levd liv.

– Levd liv er eit veldig flott tiltak, seier han. – Eg gler meg til kvar utgåve og har alle dei 21 eksemplara som er gjevne ut.

Artikkel frå Vikebladet

• Vikebladet 5. oktober 2026